ميشل فوکو و فضا:   

 

فضا از زبان فوکو

 

برای دادن يک تصوير مختصر از تاريخچة فضاها می­توان به فضاهای موجود در قرون وسطی اشاره کرد. در قرون وسطی فضاهای ناشناخته شده­ای وجود داشت از جمله: اماکن مقدس و اماکن آلوده، اماکن حفاظت شده و اماکن باز و بدون حفاظ، اماکن شهری و اماکن روستايی و… تمام اين سلسله   مراتب، تفاوتها و اختلاطها، فضايی به وجود می­آورد که می­توان به اختصار آن را فضای مربوط به قرون وسطی ناميد.

وسعت فضا توسط گاليله آشکار شد، زيرا جنجال واقعی به خاطر کشف وی درباره گردش زمين به دور خورشيد نبود، بلکه به دليل اين ادعا بود که فضا نامحدود است و به طور نامحدودی نيز گسترده و باز است. به عبارت ديگر از زمان گاليله، يعنی قرن هفدهم، گستردگی فضا جايگزين محدوديت آن شد.

امروز، جابه­جايی اماکن جايگزين گستردگی آنها، که خود جايگزين محدوديت شده بود ـ شده است. جابه­جايی اماکن بر مبنای نزديکی نقاط و عناصر تعريف می­شود. درختان، پرچينها و… اين عناصر را تشکيل می­دهند.

با اين وصف، فضای معاصر، علی­رغم کلية فنون مورد استفاده و کلية دانشهای موجود برای تعريف و تنظيم آن، شايد هنوز به طور کامل حريم­زدايی نشده است. البته در برخی فضاها عمل حريم­زدايی به طور نظری به وجود آمده ولی هنوز عملاً حريم در فضای شهر رعايت می­شود. هنوز زندگی ما تحت ارادة برخی از تناقضات است که نمی­توانيم آنها را تغيير دهيم؛ تناقضاتی که هنوز تئوری و عمل، جرأت مخالفت با آنها را ندارند. در واقع ما آنها را مانند   داده­های عملی پذيرفته­ايم. به عنوان مثال فضاهای خصوصی و فضاهای عمومی، فضای خانواده و فضای اجتماع، فضای فرهنگی و فضای مفيد، فضای استراحت و فضای کار، همگی با نوعی حريم خودانگيخته آمايش شده­اند.

ما در فضايی همسان و خالی زندگی نمی­کنيم بلکه به عکس، در فضايی مملو از خصوصيات مختلف و احتمالاً خيالبافی، زندگی می­کنيم.  

لینک