فضا و جامعه ۲:

حافظة جمعی و فضا، تکيه­گاه هويت­های جمعی

 

مطالعات موريس هالبواکس دربارة حافظة جمعی مسئلة نقش فضا را در زندگی گروه مطرح  می­کند، در کتاب قالب­های اجتماعی حافظه ( 1925، چاپ 1994 ) هالبواکس سرگذشت دخترکی اسکيمو را روايت می­کند که در قرن هيجدهم رها شده بود و در فرانسه او را يافته بودند . دخترک که از محيط زندگی­اش کنده شده بود، نمی­توانست  گذشته­اش را به ياد بياورد مگر وقتی که اشيايی که گواهی بر زندگی گذشته­اش بوده­اند به او نشان داده می­شد. ما گذشته­مان را با کمک آن چه محيط ما را تشکيل می­دهد به ياد می­آوريم. حافظة فردی به يک اجتماع عاطفی بستگی دارد. فراموشی بيش از آن که نتيجة پديدة فرسودگی فرد باشد، نتيجة بريدگی او از گروهی است که به آن تعلق داشته است. هالبواکس همان نوع استدلال را در خصوص حافظة جمعی به کار می­برد، « جريان پيوستة تفکر که از گذشته تنها آن چه را هنوز زنده است و قابليت زيستن دارد، حفظ می­کند». اين قالب، قالب حافظة جمعی است که متفاوت از حافظة تاريخی دانشمندان است.

برای هالبواکس حافظة جمعی نقشی اساسی دارد. به برکت آن، گروه اجتماعی به صورت­اش آگاهی می­يابد  ( Marcel et Mucchielli ، 1999 ) . در آخرين اثرش، نقشه­برداری افسانه­ای انجيل از ارض مقدس، مطالعه­ای دربارة حافظة جمعی1 ( 1941 )، هالبواکس موضوع جابه­جايی اماکن مقدس به روايت انجيل را در سنت مسيحی از زمان نخستين مسيحيان تا دوره­های جديد بررسی می­کند. او نشان می­دهد چگونه فضای درک و شناسايی شده در تشکيل هويت جمعی مسيحيان سهيم است . مثلاً به موجب روايتی مقبرة حضرت داوود در بيت­اللحم واقع است ( و نه در بيت المقدس ) چون فرض شده که حضرت داوود از نياکان حضرت مسيح است ( ص. 51 ) . همچنين، مسير راهی که حضرت مسيح با صليب پيموده است، طبق روايتی که به نيمة قرن پانزدهم می­رسد خارج از بيت المقدس است ( ص. 105 ). بدين ترتيب « حافظة جمعی اساساً نوعی بازسازی گذشته است که تصوير وقايع قديمی را با باورها و با نيازهای معنوی زمان حاضر سازگار می­کند » ( ص. 9 ) . اين بازسازی ممکن است به صورت تکه­تکه باشد ( چند مکان با يک خاطره متناظر باشند ) يا به صورت متمرکز ( يک مکان جايگاه چندين خاطره باشد ). اما در هر دو حالت، بازسازی گذشته به تحکيم هويت گروه کمک می­کند . به وضوح معلوم است که اين نوع تحليل را می­توانيم به بناهای تاريخی شهر و به گروه­هايی که به آن­ها دلبسته­اند تعميم دهيم. جای يک جغرافيايی حافظه در ميان علوم اجتماعی هنوز خالی است.

يک جامعه­شناس همان دوره، مارسل موس2 با مطالعة گونه­های فصلی مسکن اسکيمو­ها به همان نتيجه می­رسد، مشاهده مؤسسات، حرکات جمعيتی، صورت­های سکونت، توزيع مالکيت و سازمان خانوادگی ما را به اين نتيجه­گيری می­رساند که « زندگی اجتماعی تحت  همة صورت­هايش، اخلاقی، دينی، حقوقی […] به تبع زيربناهای مادی­اش تغيير می­کند ». [ 1905، چاپ 1991، ص 475 ] .

 

1. Topographie légendaire des Evangiles en Terre Saint, étude de mémoire collective, 1941.

2. Marcel Mauss

/ 4 نظر / 16 بازدید
تينا

سلام من پلان و برش و نما های شمس العماره رو لازم دارم. از کجا ميتونم تهيه کنم؟

حميد-کوير

از آشنايی با شما در اين دنيای مجازی خوشحالم. مطمئنم که وبلاگ جنابعالی هم گامی به جلو در راستای نشر اطلاعات و دادههای علمی است. خوشبختانه در موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع در سال ۱۳۴۹ بر روی بلوکهای گچی کار تحقيقاتی انجام شده است. يک نشريه تحت عنوان ؛طرز تهيه و کاربرد بلوکهای گچی برای اندازه گيری رطوبت خاک؛ توسط موسسه منتشر شده است. آهنگ کوثر و بزرگ بحرانی دو نویسنده این کتاب هستند. یک پایان نامه کارشناسی ارشد رشته آبیاری در دانشگاه شیراز بر روی موضوع کار شده است. به دلیل نقصان در بلوکهای گچی و هزینه بر بودن ؛انتخاب روش اندازه گیری رطوبت خاک با دقت زیاد باید صورت گیرد.

حميد-کوير

سلام- اگر شما در تهران هستيد ميتوانيد اين کتاب را از من بگيريد. ولی من هنوز توجيه نشدم چرا شما اينقدر روی بلوکهای گچی اصرار داريد. روشهای مطمئنتر و راحتری نيز وجود دارند. مثلا روش وزنی- يک سليندر و يک کیسه پلاستيکی و آون ابزار مورد نیاز هستند. چنانچه حتما ضروریست که در عرصه و در ساعت خاصی این اندازه گیری صورت گیرد بازهم میتوانید از تي دي آر استفاده كنيد.

س- صخره

سلام... از اين فعاليت جامعه شناسانه واقعا لذت بردم و استفاده کردم. امید که همیشه موفق باشید.